Duyusal işlemleme nedir?
Duyusal işlemleme, beyninizin duyularınızdan aldığı bilgileri (bu bilgilere ‘duyusal girdi’ denir) nasıl yorumladığıdır. Bu süreç, çevrenizdeki şeylere ve vücudunuzdaki duyumlara nasıl tepki verdiğinizi ve hissettiğinizi belirler.
Beş temel duyu şunlardır: Görme (duyusal girdiler: ışık; renk; desen) İşitme (duyusal girdi: ses) Koku (duyusal girdi: koku/parfüm) Tat (duyusal girdi: lezzet) Dokunma (duyusal girdiler: doku; basınç; ısı/soğuk).
Diğer duyular şunlardır: Denge ve hareket (‘vestibüler’) – vücudunuzu dengede tutmak ve beklediğiniz gibi hareket etmesini sağlamak Mekansal farkındalık (‘propriosepsiyon’) – vücudunuzun diğer nesnelere göre nerede olduğunu bilmek İçsel durumların farkındalığı (‘interosepsiyon’) – aç, susuz, sıcak veya soğuk olup olmadığınızı, tuvalete gitmeniz gerekip gerekmediğini, hasta veya yaralı olup olmadığınızı bilmek..
Duyusal işlemleme farklılıkları nelerdir?
Duyusal işlemleme farklılıkları, duyularınızdan gelen girdileri diğer insanlardan farklı şekilde deneyimlediğiniz anlamına gelir. Duyusal işlemleme farklılıkları, gözlerinizde, kulaklarınızda, burnunuzda, dilinizde veya cildinizde tıbbi veya fiziksel sorunlar yaşamakla aynı şey değildir. Duyusal işlemleme beyinde gerçekleşir. Duyularınızdan gelen bilgileri nasıl anlamlandırdığınızdır.
Örneğin, gözlerinizde veya görme yetinizde hiçbir sorun olmayabilir, ancak duyusal işlemleme farklılıklarınız varsa, parlak ışıkları bunaltıcı bulabilir veya yoğun yazılı bilgileri işlemekte zorlanabilirsiniz.
Duyusal işlemleme farklılıklarının türleri
Aşırı duyarlılık – bu, diğer insanlardan çok daha hassas olduğunuz anlamına gelir. Çok fazla duyusal girdiden kaçınabilir veya rahatsız olabilir ya da sıkıntıya düşebilirsiniz. Çok fazla girdi, 'duyusal aşırı yüklenmeye' yol açabilir. Ayrıca, sevdiğiniz duyusal girdilere karşı duyarlılığınızdan da keyif alabilirsiniz.
Az duyarlılık – bu, diğer insanlardan çok daha az hassas olduğunuz anlamına gelir. Duyusal girdileri fark etmeyebilir ve çok az duyusal girdiden sıkılabilir, hayal kırıklığına uğrayabilir veya sıkıntıya düşebilirsiniz. Daha fazla girdi almak için daha yoğun duyusal deneyimler arayabilirsiniz. Bazı insanlar, hem aşırı duyarlılık hem de az duyarlılık dahil olmak üzere karışık ve/veya değişken bir duyusal deneyime sahiptir. Bu, farklı duyularda veya hatta aynı duyu içindeki farklı girdilere karşı farklı hassasiyet seviyelerine sahip olabileceğiniz anlamına gelebilir. Hassasiyetiniz zaman içinde, farklı ortamlarda veya zihinsel ve fiziksel sağlığınız gibi diğer faktörlere bağlı olarak değişebilir. Bu konuda daha fazla bilgi için, bir sonraki bölümde yer alan 'Karışık ve değişken duyusal deneyimler' bölümünü okuyun.